COFFEE
Câu trả lời ngắn: Một vòng tìm nguyên nhân tốt có sáu bước: mô tả hiện tượng, đặt giả thuyết, tạo dự đoán, thử có kiểm soát, quan sát kết quả và cập nhật kết luận. Kết luận luôn là tạm thời nếu bằng chứng chưa đủ.
1. Bắt đầu bằng hiện tượng có thể quan sát
Không bắt đầu bằng “máy xay có vấn đề”. Bắt đầu bằng “lần pha espresso thứ ba chảy nhanh hơn 8 giây và nồng độ chất hòa tan giảm”.
2. Đặt ít giả thuyết nhưng có thứ tự
Một danh sách 20 nguyên nhân làm quá trình tìm kiếm tê liệt. Nên chọn vài giả thuyết có xác suất và sức giải thích cao nhất.
3. Mỗi giả thuyết phải dự đoán được điều gì
Nếu giả thuyết đúng, khi thay biến X thì Y phải đổi theo hướng nào? Không có dự đoán, thử nghiệm dễ biến thành mò mẫm.
4. Thử nghiệm phải tạo khả năng phân biệt
Một phép thử tốt giúp một giả thuyết mạnh lên và ít nhất một giả thuyết khác yếu đi. Nếu kết quả nào cũng giải thích được, phép thử chưa đủ sức phân biệt.
5. Kết luận cập nhật chứ không đóng hồ sơ quá sớm
Sau một vòng, có thể nói “khả năng cao hơn”, “khả năng thấp hơn” thay vì “chắc chắn”. Đây là cách giữ hệ suy luận linh hoạt mà không mơ hồ.
Thử quan sát
Lấy một sự cố gần nhất và viết theo 6 dòng: hiện tượng, giả thuyết, dự đoán, phép thử, kết quả, kết luận tạm thời. Nếu thiếu một dòng, đó thường là chỗ suy luận bị nhảy cóc.
Điều đáng nhớ
Tìm nguyên nhân là một vòng học có cấu trúc, không phải một cú đoán trúng.