Khi nào một giả thuyết nên bị loại bỏ?

Câu trả lời ngắn: Một giả thuyết nên bị loại khi nó liên tục thất bại trước những phép thử có khả năng kiểm tra trực tiếp dự đoán của nó, hoặc khi một giả thuyết khác giải thích dữ liệu tốt hơn với ít giả định hơn.

1. Giả thuyết phải có khả năng sai

Nếu bất kỳ kết quả nào cũng có thể được dùng để chứng minh giả thuyết đúng, đó không còn là giả thuyết hữu ích để chẩn đoán.

2. Xác định trước điều gì sẽ làm nó yếu đi

Ví dụ nếu nghi nước là nguyên nhân, thay bằng nguồn nước đối chiếu mà vấn đề vẫn lặp nguyên vẹn nhiều lần sẽ làm giả thuyết này yếu đáng kể.

3. Một phép thử thất bại chưa luôn đủ để bỏ ngay

Phép thử có thể nhiễu hoặc phần đối chiếu chưa đủ tốt. Cần nhìn chất lượng phép thử và mức độ lặp lại trước khi loại hoàn toàn.

4. So với giả thuyết cạnh tranh

Nếu hai giả thuyết cùng giải thích được dữ liệu nhưng một giả thuyết cần ít giả định hơn và dự đoán tốt hơn, nên ưu tiên nó.

5. Đừng bảo vệ giả thuyết vì đã đầu tư quá nhiều

Càng mất nhiều thời gian vào một hướng, con người càng dễ muốn nó đúng. Chẩn đoán tốt cần sẵn sàng bỏ câu chuyện đẹp khi dữ liệu không còn ủng hộ.

Thử quan sát

Trước mỗi phép thử, viết một câu: “Nếu kết quả X xảy ra, giả thuyết này sẽ yếu đi.” Nếu không viết được, phép thử chưa thật sự có khả năng bác bỏ giả thuyết.

Điều đáng nhớ