COFFEE
Câu trả lời ngắn: Bằng chứng mạnh là bằng chứng lặp lại, có đối chứng, phù hợp với dự đoán và khó giải thích bằng nguyên nhân khác. Bằng chứng yếu thường chỉ xuất hiện một lần, phụ thuộc cảm giác mơ hồ hoặc có quá nhiều cách giải thích.
1. Lặp lại làm bằng chứng mạnh lên
Một hiện tượng xuất hiện đều ở nhiều vòng thử đáng tin hơn một lần duy nhất, đặc biệt khi hệ vốn có biến thiên tự nhiên.
2. Đối chứng làm bằng chứng sắc hơn
Nếu chỉ một mẫu có lỗi còn mẫu đối chiếu không có, và khác biệt giữa chúng được kiểm soát rõ, giá trị chẩn đoán tăng mạnh.
3. Dự đoán trước tốt hơn giải thích sau
Nếu trước khi thử mình dự đoán “giảm nhiệt sẽ làm X thay đổi theo hướng Y” và kết quả lặp đúng như vậy, bằng chứng mạnh hơn việc sau khi thấy Y mới nghĩ ra câu chuyện hợp lý.
4. Bằng chứng càng ít cách giải thích cạnh tranh càng mạnh
“Ly chua” là bằng chứng yếu cho việc lấy chất chưa đủ vì vị chua có nhiều nguồn. “Nồng độ chất hòa tan thấp, lượng đồ uống thu được thấp, cỡ xay thô hơn mốc tham chiếu và vị chua lặp lại” là một cụm bằng chứng mạnh hơn.
5. Cảm quan và số đo nên hỗ trợ nhau
Con số không tự nói ngon hay dở, cảm giác cũng không tự chỉ ra cơ chế. Khi hai loại dữ liệu cùng chỉ về một hướng, độ tin cậy tăng.
Thử quan sát
Lấy một kết luận gần đây và hỏi: nó lặp lại chưa, có mẫu đối chiếu không, có dự đoán trước không, còn bao nhiêu cách giải thích khác? Mỗi câu “chưa” là một chỗ bằng chứng còn yếu.
Điều đáng nhớ
Bằng chứng mạnh không nhất thiết nhiều dữ liệu hơn. Nó là dữ liệu khó bị giải thích theo cách khác hơn.